CORONAMAATREGELEN: DRAAG EEN CHIRURGISCH MONDMASKER (geen stoffen) + NEEM GROTE BADHANDDOEK MEE

Doorbraak in oorzaak naar fibromyalgie?

Als studente kinesitherapie kreeg ik de kans te mogen werken op de afdeling fibromyalgie (FM) en chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) van het Universitair Ziekenhuis te Gent. In het zwembad van het helderrode revalidatiegebouw K7 worden patiënten geholpen om geleidelijk aan hun dagdagelijkse activiteiten te hervatten. De kinesitherapeuten daar leerden me dat FM of CVS niet zomaar een vuilbakdiagnose is of dat “de aandoening tussen de oren zit” zoals velen van hen eerder hoorden na een hele resem onderzoeken en testen waaruit veelal niets bleek. Geïnteresseerd in de complexe problematiek van deze patiënten las ik veelvuldig boeken, ging naar bijscholingen en maakte zelf een werkboek om mee aan de slag te gaan in de praktijk. Nu, enkele jaren later, blijken de veelvoorkomende klachten bij fibromyalgie toch een aantoonbare, fysiologische oorzaak te hebben aldus dr. Boel De Paepe en Joél Smet. Omdat ik jullie hun veelbelovende wetenschappelijke publicatie omtrent fibromyalgie niet wil onthouden, vinden jullie hieronder het volledige artikel uit de nieuwsbrief van het UZ Gent.

Hersenen uit evenwicht

Onderzoekers van het UZ Gent en de UGent opperen een nieuwe verklaring voor het chronisch pijnsyndroom fibromyalgie: de verstoorde balans van neurotransmitters in de herseninsula zou niet alleen de chronische pijn verklaren, maar ook andere klachten die met fibromyalgie samenhangen.

Naar schatting lijdt 3 tot 5 procent van de Europese bevolking aan fibromyalgie. Ze hebben aanhoudende en verspreide musculoskeletale pijnklachten die niet worden verklaard door aantoonbare weefselschade. Veel patiënten klagen ook over vermoeidheid, blaas- en darmproblemen, angst- en slaapstoornissen, hart- en bloeddrukproblemen. De aandoening kan invaliderend zijn en bijvoorbeeld tot werkonbekwaamheid leiden.

‘Iedereen kent wel iemand met fibromyalgie’, zegt dr. Boel De Paepe (Neuromusculair referentiecentrum, UZ Gent). ‘Voor ons was dat een extra prikkel om de evidentie uit de literatuur grondig te analyseren en de puzzelstukjes samen te leggen. We wilden drie vragen beantwoorden die patiënten zich stellen: Wat heb ik precies? Hoe zit mijn aandoening in elkaar? En valt er iets aan te doen?

U zoekt de sleutel in een specifieke hersenregio, de insula?

Joél Smet (vakgroep Inwendige ziekten en Pediatrie, UGent): ‘Bij personen met fibromyalgie zijn de pijnperceptie en pijnverwerking verstoord. De insula is de hersenregio die pijnprikkels verwerkt. Ze stuurt bovendien processen van het autonome zenuwstelsel aan die onder meer hartslag, vertering en darm-peristaltiek regelen. Problemen in de insula zouden daarom niet alleen de chronische pijn bij fibromyalgie kunnen verklaren, maar ook andere klachten zoals blaaspijn, prikkelbare darm of slaapapneu.

Wat loopt er precies fout in de insula?

Dr. De Paepe: ‘Wij poneren een onevenwicht tussen twee neurotransmitters: enerzijds de exciterende neuro-transmitter glutamaat en anderzijds de remmende en dempende neurotransmitter gamma-aminoboterzuur -(gamma-aminobutyric acid, GABA). Die verstoorde balans ontregelt meteen ook het centrale zenuwstelsel.’

Bestaan daar aanwijzingen voor?

Joél Smet: ‘MRI-beeldvorming bij patiënten toont veranderingen in de functionele verbindingen tussen hersengebieden die bij pijnverwerking betrokken zijn. Bovendien werd – afhankelijk van de gebruikte methode – tot bij 60 procent van patiënten met fibromyalgie een verminderde densiteit van de dunne zenuwvezels aangetoond. Dat komt ook voor bij dunnevezelneuropathie, een aandoening die tot pijnklachten in handen en voeten leidt. Die ontdekking leek de oorzaak voor fibromyalgie eerst bij lichamelijke processen te leggen, en niet in het centrale zenuwstelsel. Tot proeven bij ratten aantoonden dat als je het glutamaatniveau in de insula verhoogt, de dieren niet alleen gevoeliger worden voor pijn, maar dat de dunne zenuwvezels in hun achterpoten ook minder dicht worden. Die verminderde densiteit wordt dus hoogstwaarschijnlijk veroorzaakt door een onevenwicht in de insula.’

 Dr. De Paepe: ‘Belangrijk is vooral dat we fibromyalgie nu bij een aanzienlijk deel van de patiënten kunnen aantonen, door de dunne-vezeldensiteit te meten – met een huidbiopt of met corneale confocale microscopie, waarmee je de vezeldensiteit in het hoornvlies bepaalt. Dat beantwoordt meteen de eerste vraag van -patiënten: Wat heb ik? Hun ziekte is niet psychogeen, zit niet tussen de oren, maar heeft een aantoonbare neurologische oorzaak. Ook de vraag naar het onderliggende mechanisme kunnen we beantwoorden: het ligt aan het onevenwicht tussen neurotransmitters in de insula. Waardoor dat onevenwicht precies wordt uitgelokt, weten we nog niet. We vermoeden een genetische predispositie, met omgevingsinvloeden zoals stress als trigger.’

Dan blijft alleen nog de derde vraag: wat valt eraan te doen?

Joél Smet: ‘De bestaande behandelingen – kinesitherapie, slaapadvies, cognitieve gedragstherapie – helpen patiënten om beter met hun klachten om te gaan, maar genezen de aandoening niet. Met de insula als doelwit kunnen nieuwe therapieën dat straks misschien wel. Nu al bestaat er medicatie die ingrijpt op de glutamaat-GABA-pathway, en subtielere neuromodulerende middelen zitten al in een klinische testfase. Veelbelovend zijn ook technieken om de insula elektromagnetisch te stimuleren. Hoe dan ook: op korte termijn komt de behandeling van fibromyalgie in een stroomversnelling.’ 

Boel De Paepe, Joél Smet et al., A capital role for the brain’s insula in the diverse fibromyalgia-associated symptoms, Medical Hypotheses, Vol. 143, October 2020, 110077.

Related Posts