Embodhi
Moedertijd of matrescentie: de transformatie naar het moederschap
De term matrescence werd in de jaren zeventig geïntroduceerd door antropologe Dana Raphael. Zij gebruikte het begrip om de overgang naar het moederschap te duiden en trok daarbij parallellen met de adolescentie: beide zijn periodes waarin ons lichaam, onze hormonen en ons innerlijke leven ingrijpende veranderingen doormaken. Waar we het vanzelfsprekend vinden dat jongeren tijdens de puberteit een breed scala aan emoties ervaren, zouden we diezelfde mildheid en normaliteit ook mogen toepassen op vrouwen die moeder worden.
I tought early motherhood would be gentle, beatific, pacific, tranquil: bathed in a soft light. But actually it was hardcore, edgy, gnarly. It wasn’t pale pink; it was brown of shit and red of blood. – Lucy Jones
Wat houdt matrescentie in?
Moederteit of matrescentie verwijst naar het proces waarbij een vrouw – via zwangerschap, geboorte, draagmoederschap of adoptie – transformeert naar het moederschap. Het is geen gebeurtenis met een duidelijk begin- of eindpunt, maar een ontwikkelingsfase die telkens opnieuw opduikt bij ieder kind en die in zekere zin een leven lang kan voortduren.
Deze transitie omvat meerdere lagen:
- Biologisch:
Zwangerschap en de periode erna gaan gepaard met ingrijpende hormonale en neurologische veranderingen. Zo toont onderzoek van Hoekzema et al. (2017) aan dat het brein van moeders blijvende veranderingen ondergaat in gebieden die te maken hebben met empathie en sociaal gedrag. Deze hersenplasticiteit ondersteunt zorggedrag en de gevoeligheid voor de noden van het kind. - Psychologisch en emotioneel:
Moeders ervaren vaak ambivalente gevoelens: liefde, vreugde en verbondenheid kunnen samengaan met angst, onzekerheid en verdriet. Dit wordt bevestigd door studies naar de emotionele complexiteit van moederschap (Nelson et al., 2014). Het is belangrijk deze variatie in emoties te normaliseren en ze niet automatisch te verwarren met een postpartum depressie, die een andere klinische aanpak vereist. - Sociaal en relationeel:
De relaties van vrouwen veranderen ingrijpend tijdens deze periode. Onderzoek wijst uit dat sociale steun (van partner, familie, vrienden of zorgverleners) een sterke beschermende factor is tegen stress en depressieve klachten (Leahy-Warren et al., 2012). Rollen en verwachtingen binnen een gezin en bredere gemeenschap worden heronderhandeld, wat spanningen maar ook groei kan meebrengen. - Cultureel en spiritueel:
Moederschap wordt gekleurd door maatschappelijke normen en idealen, zoals het ideaalbeeld van de ‘perfecte moeder’. Deze culturele verwachtingen kunnen bijdragen aan gevoelens van druk en schuld, zoals aangetoond door Douglas & Michaels (2004). Naast sociale invloeden rapporteren veel moeders ook een spirituele dimensie in hun transitie, waarbij moederschap ervaren wordt als een diepgaande heroriëntatie van waarden en identiteit.
Waarom is kennis over moederteit belangrijk?
Matrescentie is een krachtig, maar vaak onderbelicht fenomeen. Het wordt pas sinds kort systematisch bestudeerd, onder meer in de neurowetenschappen, psychologie en sociologie. De erkenning van dit proces is cruciaal: niet alleen voor het individuele welzijn van moeders, maar ook voor de bredere maatschappij.
Het moederschap is een voortdurende reis
Moederteit is geen eindbestemming, maar een dynamisch proces van groei, aanpassing en zelfontdekking. Praktijken zoals yoga en mindfulness worden in wetenschappelijk onderzoek steeds vaker genoemd als ondersteunende tools voor stressreductie en veerkracht tijdens de perinatale periode (Duncan et al., 2017).
Door matrescentie te erkennen en bespreekbaar te maken, wordt moederschap niet langer alleen gezien als zorg voor een kind, maar ook als een transformatieve reis waarin de moeder zelf centraal staat.
Nieuw traject: Mindful Moederschap
Om vrouwen door deze transformerende periode te begeleiden, start Embodhi in oktober 2025 met het traject Mindful Moederschap (www.embodhi.be/mindful-moederschap). Dit programma combineert wetenschappelijke inzichten over matrescentie met praktische tools uit yoga, mindfulness en lichaamsgericht werk. Het doel is moeders te ondersteunen in hun veerkracht, zelfzorg en identiteitsontwikkeling.
